Definicja wypadku przy pracy w orzecznictwie

BHP

Zgodnie z art. 3 Ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy oraz chorób zawodowych (Dz.U. 2002 Nr 199 poz. 1673 z późn. zm.) przez wypadek przy pracy należy rozumieć zdarzenie nagłe, spowodowane zewnętrzną przyczyną, które zaszło w związku z pracą, na skutek którego pracownik doznał urazu cielesnego powodującego zgon lub uszkodzenie tkanek lub narządów ciała.

Na wstępie podkreślić należy, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2007 r. w sprawie o sygn. akt II UK 23/07 „niezbędne dla stwierdzenia wypadku jest zatem tylko, by „podczas” nagłego zdarzenia wywołanego przyczyną zewnętrzną, które nastąpiło w związku z pracą, czyli podczas wypadku, nastąpił uraz będący elementem definicji ustawowej”.

Odnosząc się natomiast do nagłości, jako cechy wypadku przy pracy warto przytoczyć wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1999 r. w sprawie o sygn. akt II UKN 24/99, w którym to Sąd Najwyższy stwierdził, że „zdarzenie należy uznać za nagłe, gdy czas jego trwania nie przekracza jednej dniówki roboczej, co oznacza że zdarzeniem nagłym jest trwający kilka sekund upadek, jak również całodniowe wdychanie czadu spowodowane uszkodzoną instalacją wentylacyjną”.

Koniecznym jest podkreślenie, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1999 r. w sprawie o sygn. akt II UKN 573/98 „dla uznania zdarzenia za wypadek przy pracy nie jest wymagane stwierdzenie nagłości w sensie jednoczesnego wystąpienia przyczyny i skutku”.

Ponadto „(...) na ocenę zdarzenia, jako wypadku przy pracy nie wpływa również to iż jako skutek następuje po dniu pracy a nawet po pewnym czasie ani – co oczywiste- zgłoszenie wypadku przez poszkodowanego później niż w dniu jego nastąpienia”. – wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 1999 r. w sprawie o sygn. akt II UKN 573/98, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1997 r. w sprawie o sygn. akt II UKN 130/97, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2000 w sprawie o sygn. akt II UKN 671/99, wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2006 r. w sprawie o sygn. akt II UK 40/06.

Niezwykle istotnym jest również podkreślenie, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 1984 r. w sprawie o sygn. akt II PRN2/84 „wielokrotność podobnych, niezwykłych i nieprawidłowych sytuacji nie wyłącza możliwości uznania jednej z nich za wyczerpującą znamiona wypadku przy pracy, jeżeli w tej tylko jednej sytuacji wystąpiły niekorzystne dla pracownika skutki oddziaływania choćby nawet identycznej przyczyny zewnętrznej”.

Odnosząc się do kolejnej cechy wypadku przy pracy, tj. „przyczyny zewnętrznej” należy zauważyć, iż ustawodawca nie podjął się doprecyzowania, co należy rozumieć, przez zewnętrzne przyczyny wypadku. Koniecznym za tym wydaje się, sięgnięcie do doktryny oraz orzecznictwa.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 lutego 1963 r. w sprawie o sygn. akt II PO 15/62 wyjaśnił, iż definicji „przyczyny zewnętrznej” nie należy traktować dosłownie, lecz jako konieczność, by w zespole przyczyn rozstrzygających o szkodliwym skutku była również przyczyna zewnętrzna, bez której zdarzenie nie miałoby miejsca.

W polskim orzecznictwie przyjęto, że za przyczynę zewnętrzną przyjmuje się działania siły przyrody, maszyny i narzędzia, działania innych osób, jak również mimowolne czynności osoby poszkodowanej, o ile nie istnieje podstawa, iż czynność poszkodowanego została spowodowane wyłącznie ze względu na choroby i schorzenia poszkodowanego. – uchwała Sądu Najwyższego (skład siedmioosobowy) z dnia 11 lutego 1963 r. w sprawie o sygn. akt III PO 15/62, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 1980 r. w sprawie o sygn. akt III PR 33/80, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 2005 roku w sprawie o sygn. akt I UK 257/04.

Ostatnią, niezwykle ważną przesłanką, która musi zaistnieć, aby dane zdarzenie można było zakwalifikować, jako wypadek przy pracy jest „związek zdarzenia z pracą”. Powyższe oznacza, iż zdarzenie musi zaistnieć:

  • podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
  • podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
  • w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
  • W definicji wypadku przy pracy ustawodawca wskazuje jakie zdarzenia mają związek z pracą, pozostając w związku z określonym stanem faktycznym i w ten sposób zakreśla sferę zagrożenia. Związek taki określany jest związkiem normatywnym, czyli związkiem, o którego istnieniu decydują przepisy, a nie prawidłowości w świecie naturalnym. Chodzi o sformułowanie języka prawnego z celem przypisania pracodawcy ujemnych skutków zdarzeń powstałych w czasie wykonywania przez pracownika czynności związanych chociażby pośrednio z realizacją celów pracodawcy (por. S. Samol, [w:] D. E. Lach, S. Samol, K. Ślebzak, Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy, s. 35 i n.; A. Koch, Związek przyczynowy jako podstawa odpowiedzialności, s. 46; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1976 r. w sprawie o sygn. akt III PRN 9/76).

    Warto również podkreślić, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2000 r. w sprawie o sygn. akt II UKN 708/99 „Wykonywanie zwykłych czynności pracowniczych, poleceń pracodawcy, działanie w interesie pracodawcy, pozostawanie w jego dyspozycji wskazuje na funkcjonalny związek z pracą. Nie trzeba go ustalać, gdy wypadek zdarza się w czasie lub w związku z ich wykonywaniem. Jasne jest w takich wypadkach, że pracownik pozostawał w sferze interesów pracodawcy, gdyż wykonywał czynności chronione”.

    Zespół Kancelarii